 |
Zeeland en Vlaanderen omstreeks 1274, begin 17e eeuw
getekend door de cartograaf Lieven van Thuyne op basis
van de lijsten met plaatsen die in 1274 werden vermeld
in de bronnen. Deze kaart wordt ook wel de Dampierre-
kaart genoemd, naar de toenmalige graaf van Vlaanderen,
Guido van Dampierre. |
Aan het begin van het staatsvormingsproces in de Rijn-Scheldedelta vormden de maritima loca een onontgonnen grensgebied tussen de vorstendommen van Vlaanderen, Brabant en Holland en tegelijk ook de grens tussen het Duitse Rijk en Frankrijk. Met de ontginning van het gebied, de inpolderingen, de stichting van kloosters en steden, werd Zeelandia steeds meer een bron van inkomsten en daarmee van conflicten.
In dit voormalige woeste land waren inmiddels ook lokale belangen ontstaan van adellijke families, vroege stedelijke nederzettingen, en (Vlaamse en Brabantse) kloosters. Deze belangen verbonden zich nu met de Vlaamse dan met de Hollandse graaf, en deze coalitievorming stimuleerde de oorlog om Zeeland, een nog niet scherp afgebakende regio die door het handelen van al deze partijen steeds meer een eigen rechtsgebied ging vormen.
In 1012 werd de Vlaamse graaf door keizer Hendrik II beleend met Zeeland Bewesterschelde en de latere Vier Ambachten. In 1076 verwierf de Hollandse graaf Zeeland Bewesterschelde in leen van de Vlaamse graaf, die zich in het gebied begon te manifesteren en in de twaalfde eeuw ook het Waasland claimde. In 1107 werd in het Verdrag van Brugge bepaald dat Zeeland Bewesterschelde door de graven van Holland en Vlaanderen zou worden geregeerd in condominium. Op 24 september 1256 werd door arbitrage van de Franse koning Louis IX in de Dit de Péronne bepaald dat de Hollandse graaf leenhulde moest afleggen aan de Vlaamse graaf, maar het condominium werd beëindigd. Op 2 oktober van hetzelfde jaar bewoog Otto II van Gelre Margaretha II van Vlaanderen en Floris de Voogd tot het Verdrag van Brussel, waarbij Zeeland aan Holland toekwam. In hetzelfde jaar vaardigde Floris de Voogd de eerste Landkeur van Zeeland uit, die in 1290 door Floris V werd vernieuwd.
 |
Slag bij Zierikzee in 1304. Tekening uit de 14e eeuw uit de
Nuova Cronica van Giovanni Villani. Bron: Biblioteca
Vaticana. |
Het huis van Dampierre bleef de Hollandse claims betwisten, wat na het uitsterven van het Hollandse gravenhuis (1299) in 1302 leidde tot de grote oorlog om Zeeland die eindigde met de Slag bij Zierikzee op 10 en 11 augustus 1304. De marine van de Franse koning beslechtte die zeeslag in het voordeel van de Hollandse graaf. Een week later versloeg het landleger van de Franse koning de Vlaamse graaf opnieuw in de Slag bij Pevelenberg.
Eind dertiende en begin veertiende eeuw ontstond de titel ‘graaf van Zeeland’ die door leden van het Hollandse als het Vlaamse gravenhuis werd gebruikt om het gebied te claimen. In 1323 werd in het Verdrag van Parijs de titel ‘graaf van Zeeland’ formeel erkend en toegewezen aan de Hollandse graven. Het Waasland en de Vier Ambachten, die sinds de eeuwwisseling waren betwist tusssen de Vlaamse graven uit het huis van Dampierre en hun neven, de Hollands-Henegauwse graven uit het huis van Avesnes, kwamen toe aan de Vlaamse grafelijkheid.
 |
De eerste graaf van Zeeland na de Vrede van
Parijs in 1323, Willem de Derde (Hene-
gouwse huis, 1304 -1337). Bron: M.Z.
Boxhorn, Chronijcke van Zeeland.
Middelburg, 1644. |
De grenzen tussen de vier vorstendommen: Vlaanderen, Brabant, Zeeland en Holland werden zo min of meer vastgelegd. In de loop van de dertiende eeuw was ook het Brabantse eiland Tholen aan Zeeland toegevoegd. Zo was het graafschap gevormd en begon de institutionele ontwikkeling van de autonome Staten van Zeeland van de stemhebbende steden, de Ridderschap en de Abt van Middelburg. Dit betekent dat in 2023 de provincie Zeeland, kan herdenken dat 700 jaar geleden het graafschap werd gesticht waaruit de huidige provincie in 1814 (door samenvoeging met Zeeuws-Vlaanderen) voortkwam. Er is alle reden de wordingsgeschiedenis van dit graafschap zowel in geo-economische als in geo-politieke zin te herdenken. De vormingsgeschiedenis van de vier vorstendommen rond de monding van de Schelde is bijzonder interessant in het licht van moderne herschikkingen van grenzen. Bovendien heeft het oude graafschap Zeeland samen met Holland, na de afzwering van Philips II als graaf in 1581, een cruciale rol gespeeld in de wereldgeschiedenis.
